“Matrix: Rersurections” Filminin “Jung” “Rüya” “Alice” Bağlamında Çözümlenmesi

/ / SİNEMA

Çalışmamıza, “Matrix 4: Resurrections” filminin Birincil Kahramanı Neo, kullanıcı adlı Thomas A. Anderson’ın kurduğu “Sadece rüya olmayan rüyalar görüyorum.” cümlesi ile başlayacağız. Bu bağlamda, Alice Harikalar Diyarında adlı çocuk masalının odak noktasını oluşturan ve aynı zamanda Carl Gustav Jung isimli İsviçreli psikiyatrın da özellikle üstünde durduğu rüya kavramı üzerinden çözümleyeceğiz. Bu noktada Jung, rüyaların bilinçten tamamen kopuk olmadığından bahsetmektedir ve rüyaların görüldüklerinde bıraktıkları izler açısından da ileri doğru bir sürekliliği oluşturduğunu, sonradan gerçekleşen bu etkilerin ruh halini değiştirebildiğini belirtmektedir.   Aynı zamanda Jung, bilinçdışının dengeleyici bir gücünün olduğuna da değiniyor.(?) Öte yandan, Matrix 4 filminin yönetmenliğini tek başına üstlenen Lana Wachowski, Wachowski kardeşlerden ilk trans birey olanıdır. 2007 yılında trans bir kadın olduğunu beyan eden Lana, ardından LGBTQ+ ve queer temalarını filmlerinde sıkça ve görünür bir biçimde kullanmaya başlamıştır.
Filmin devamında Neo’nun bir kişilik karmaşasında, bir arayışta olduğunu rahatlıkla anlayabiliyoruz. Daha önceden de bahsettiğimiz gibi, Lana Wachowski’nin trans bir kadın olması ve böylelikle kişilik arayışını sonlandırması ile filmin devamında Neo’nun da kendi karakterini bulması ve buna göre hareket etmesi arasında bir paralellik kurabiliriz. Yine bu bağlamda, Neo’yu Matrix’ten çıkarmak için gelen, yani Alice’in tavşan deliği yolcuğunda yanında olan “Beyaz Tavşan” figürü, ilk filmde bir kadın karakter üzerinde iken son filmde bir erkek karakterin kaslı kolunda karşımıza çıkıyor. Bu noktada ise fikrimce, Lana eskiye göre hikayenin ve kendisinin birtakım revizelere, değişikliklere uğradığını anlatmak istemiş olabilir.

 

 

Ardından, hikâyenin ilerleyen bölümlerinde ise Neo bir bara girer ve bir kadınla göz göze gelir. Bu sahnede ise Wachowski, bize yakın çekim “Alice In Wonderland” adlı eserden ağacın açık olduğu bir sayfa, ardından da kitap kapağını gösterir.

Filmde sık sık bu kitaba ve hikâyeye atıfta bulunulduğunu zaten söylemiştik. Bu noktada ise yine fikrimce Wachowski’nin; Alice- Neo, Beyaz Tavşan- Tavşan Dövmesi, Tavşan Deliği- Matrix Geçişi, Harikalar Diyarı- Matrix, Ağacın Üzerindeki Siyah Kedi- Filmdeki Siyah Kedi, Alice’in Bahçesi- Zion gibi benzetmeler ile metinler arası bir anlatıma ve dahası anlatıbilimi de kullanarak bilinçaltına göndermelerde bulunmak istemektedir.

Bu noktada, tavşan deliğinden geçip harikalarında diyarında vakit geçirmenin bir “erginleşme”, “olgunlaşma” olduğunu belirtiyor . Bu tavşan deliği metaforu ise farklı filmlerde ve makalelerde de karşımıza çıkmaktadır. 2014 yapımı Interstaller* (Nolan 2014) filminde de bir karadelikten bahsedilir ve orada geçen süre dünyadaki yüzlerce yıla mal olmaktadır. Yine edebiyatımızda büyük bir yere sahip olan Servet-i Fünun yazarları da Yeni Zelanda’ya gitmek isterler. Bunun gibi örneklerin sayısını arttırabiliriz. Bu noktada ise dikkat çekmek istediğim husus, bu yolcuğun bir metafor olduğudur. Yolcuğun sonunda bilgiye ulaşmayı hedefleriz.

Bu bağlamda ise, ek bir paragraf açarak; Fars kültürünün bir ürünü olan Simurg’tan ve ona ulaşmaya çalışan kuşların hikayesinden kısaca bahsedeceğiz. Kısaca; Simurg (Anka), kuşların en bilge olanı, dünyanın başından beri varolanıdır, kurtarıcıdır. Bu sebepten ötürü, ülkesine kaos hakim olan kuşlar Simurg’u bekler ancak Simurg asla gelmez. Kuşlar, yola koyulup, onu aramak isterler ancak Simurg Kaf Dağı’nın tepesindedir, yollar çetindir. Koca bir kuş sürüsü olarak yola çıkarlar ancak yolda vazgeçenler ve inanmayanlar geri döner. Yalnızca 30 kuş kalır ve “si” Farsçada 30, “murg” ise kuş demektir. “Simurg aslında içimizdedir”. Önemli olan o yola çıkmak ve sonuna kadar pes etmemektir. Bu da bilgeliğin, olgunlaşıp, erginleşmenin yoludur ki bu yol her zaman çetindir.
Öte yandan, insan erginleşme ihtiyacına ve bilgiye olan açlığına Âdem ve Havva ile başlamıştır. Onların cennetten kovulması ancak hala bilgiye olan açlıkları ile Neo’nun tekrar gerçek dünyaya dönmek istemesi arasında da paralel bir ilişki bulunmaktadır.
Ayrıca, Jung’un, rüya ve simge çözümlemelerinde iki hayvana dikkat ettiğini de ekliyor; aslan ve tilki. Aslan, gücü ve cesareti simgelerken; tilki ise kurnazlığı simgeliyor. Bu noktada ise “Her toplum aslanlar ile kurulur.” diyerek aslında kuruluşun bir şiddet aşamasından geçtiğini söyleyebiliriz. Serinin 3. filmi olan Matrix Revolutions (2003)’te ise Zion’daki savaş devam ediyor ancak finalde savaş bitiyor ve barış dönemi başlıyor. Son filmde ise Neo, gerçek dünyaya geri döndüğünde tamamen kurulmuş, eksiksiz bir şehir ile karşılaşıyor ki burada da film, özdeyişimizi onaylıyor.
Öte yandan, karşımıza Jung’un insanın hayatında 3 önemli çığlık vardır fikrine ulaşabiliyoruz. Bunlar; anne karnından çıkan çocuğun çığlığı, ergenlik çığlığı ve sevda çığlığıdır. Matrix’in başlangıcında Neo, uyanırken bir kapsülden çıkar ve nefessiz kalıp bağırmaya çalışır. Ardından Neo, Matrix evreninde hareket etmeyi, güçlü olmayı öğrenir. Bu süreçte yanında olan Trinity karakterine de âşık olur.. Film serisine göre, Neo sırasıyla bu üç tip çığlığı da yaşar. Bizim incelediğimiz son filmde ise Neo, bir bakıma Harikalar Diyarından uyanır ve gerçek dünyaya döner. Bu dönüş de bir bakıma yeniden doğum, diriliştir ki filmimizin adı da buradan gelmektedir, “Rersurections”.

Kaynakça

1-ATTAR F. (2015)Mantık Al-Tayr (Farsça Aslından Çeviren:Abdülbaki Gölpınarlı)Türkiye İş Bankası . Kültür Yayınları. İstanbul.
2-ÇOMAK A. N. (2022) Metin Yazım ve Sunuş Teknikleri Basılmamış Ders Notları.
3-JUNG C. G. (1916) The Psychology of Dreams. Londra.
4-KUTSCHE M. Alice in Wonderland: Cheshire Cat michaelkutsche.artstation.com Erişim Tarihi: 24.03.2022
5-SAÇ B. (2016) Bilimvegelecek.com/Jung’un Rüyaları. Erişim Tarihi: 23.03.2022
6-Wachowski L. – Wachowski L. (1999) The Matrix.
7-Wachowski L. (2021) The Matrix Resurrections.
8-Youtube.com/ The Matrix Resurrections – Official Trailer 1, Erişim Tarihi: 23.03.2022
9-YÜKSEL B. (2019) Zümrüd-ü Anka Simurg, apelasyon.com Erişim Tarihi: 24.03.2022

Matrix Filmlerinin Künyesi:

1.MATRIX:
Yönetmen & Senarist: Lana ve Lilly Wachowski
Yapımcı: Joel Silver, Lana ve Lilly Wachowski
Oyuncular: Keanu Reeves, Laurence Fishburne, Carrie-Anne Moss, Hugo Weaving, Joe Pantoliano
Müzik: Don Davis
Görüntü yönetmeni: Bill Pope
Kurgu: Zach Staenberg
Dağıtıcı: Warner Bros
Yapım yılı: 1999 Süre: 136 dakika
Dil: İngilizce
2.MATRIX
Yönetmen & Senarist: Lana ve Lilly Wachowski
Yapımcı: Joel Silver, Lana ve Lilly Wachowski
Oyuncular: Keanu Reeves, Laurence Fishburne, Carrie-Anne Moss, Hugo Weaving, Joe Pantoliano
Müzik: Don Davis
Görüntü yönetmeni: Bill Pope
Kurgu: Zach Staenberg
Dağıtıcı: Warner Bros, Village Roadshow Pictures
Yapım yılı: 2003
Süre: 136 dakika
Dil: İngilizce
3.MATRIX
Yönetmen & Senarist: Lana ve Lilly Wachowski
Yapımcı: Joel Silver, Lana ve Lilly Wachowski
Oyuncular: Keanu Reeves, Laurence Fishburne, Carrie-Anne Moss, Hugo Weaving, Joe Pantoliano
Müzik: Don Davis
Görüntü yönetmeni: Bill Pope
Kurgu: Zach Staenberg
Dağıtıcı: Warner Bros, Village Roadshow Pictures
Yapım yılı: 2003
Süre: 129 dakika Dil: İngilizce
4.MATRIX
Yönetmen: Lana Wachowski
Yapımcı: Lana Wachowski, Grant Hill
Senarist: Lana Wachowski, Aleksandar Hemon, David Mitchell,
Oyuncular: Keanu Reeves, Carrie-Anne Moss, Yahya Abdul-Mateen II, Neil Patrick Harris, Jada Pinkett Smith, Jessica Henwick, Jonathan Groff,
Görüntü yönetmeni: John Toll
Stüdyo: Village Roadshow Pictures, Anarchos Productions
Dağıtıcı: Warner Bros.
Çıkış tarihi: 22 Aralık 2021
Ülke: ABD
Dil: İngilizce

-Kerem Özyurt

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir