Apple Devrimi

/ / TEKNOLOJİ
İlk Hesaplamalar

Basit sayma işlemleriyle başlangıçtan beri yaşamımızda olan ve insanlıkla birlikte yükselen matematik, tıpkı hayatımız gibi karmaşıklaştıkça anlaşılması da güçleşti. İlk başlarda matematiğe duyduğumuz ihtiyaç basitti: Kaç kişi, kaç meyve, kaç av gibi somut bir şekilde görebildiğimiz, dokunabildiğimiz şeyleri hatırlaması, görmesi ve kaydetmesi için sayı sistemleriyle sembolize etmeye karar verdik.

Somut hesaplamalarla başlayan sayı imgelerinde ilk başlarda her ürünün ya da miktarın yine somut bir karşılığı vardı: İpe atılan bir düğüm, belli şekildeki bir taş. Bu sistemin yetersizliği kullanılan, ticareti yapılan malın miktarı arttıkça görülmeye başlanmıştır. Daha gelişmiş ve soyut bir sisteme olan ihtiyaçla Sümerler ilk defa çokluk ifade eden semboller kullanmaya başladılar. 60’lı bir sistem geliştiren Sümerler günümüzdeki saat sisteminin de 60’lı olmasında öncü olmuşlardır. Çoklu ürünlerin tekli bir şekilde ve miktar belirterek simgelenebilmesi artık hesaplamaların soyut adıma geçtiğinin bir göstergesidir.

Görsel 1: Sümerlere ait sayı sisteminde çoklu sayıların ilk gösterimleri 

Matematiğin İlk Belgeleri

Sayıların kullanımına dair en eski bulgular Sümerlere ait olsa da birçok uygarlık zaman içinde benzer sebeplerle hem bağımsız hem de birbirlerinden etkilenerek kendi sayı sistemlerini oluşturmuş ve kullanmışlardır. Sayılarla ilgili işlemler, yapılan işlemlerin sembolleşmesi, sistematikleşmesinin kesin bir başlangıç tarihi bilinmemektedir. Fakat “bilgi, öğrenilen şey” anlamına gelen “matematik” terimi, tarihte ilk kez M.Ö 550 yıllarında Pisagor Okulu tarafından kullanılmıştır ve bu alandaki en eski bulgular Mısırlılara ait papirüslerdedir. Rhind Papirüsü de toplama, çıkarma, çarpma, bölme gibi günlük matematiksel hesaplamalarının nasıl yapılacağını dair açıklamalar içeren bir kılavuz gibidir.

Görsel 2: Mısırlılara ait Rhind Papirüsü

İlk Bilgisayarlar

 İlk bilgisayarların icadı da aslında sayıların ve matematiğin kullanılmaya başlamasıyla paraleldir. Bilgisayarları en temel düzeyde kendisine aktarılan veriyi kullanarak bir sonuca ulaştıran aygıtlar olarak kabul edebiliriz. Bu bilgiye göre de kullanılan ilk bilgisayarlar abaküsler olarak kabul edilir ve yaklaşık iki bin yıl önce Çinliler tarafından kullanılmaya başlanmıştır.

Bilgisayar tarihinde abaküsten sonraki en büyük dönüm noktası ise Pascal’ın geliştirdiği hesap makinesiyle yaşanmıştır. Artan insan nüfusu, gelişen ticaret, hacmi büyüyen ekonomiyle birlikte artık basit abaküsler insanların problemlerini çözmekte yetersiz ve yavaş kalıyordu. Pascal’ın bu duruma çözümü sekiz haneli sayılara kadar toplama ve çıkarma yapabilen bir hesap makinesi icat etmek oldu ve böylece insanlık günümüz bilgisayarlarına bir adım daha yaklaştı.

Görsel 3: Pascal’ın Hesap Makinesi

Bilgisayarların asıl atası ise Charles Babbage’ın tasarladığı Analitik Makine’dir. Babbage’ın üniversite okuduğu dönemde matematik ilerlemiş, trigonometrik ve logaritmik fonksiyonlar da kullanılmaya başlanmıştı. Ayrıca tüm bu hesaplamalardaki değerleri kendileri buluyorlardı. Mekanik hesap makineleri, işlemlerin ilkel bir kısmını uzun adımlar sonucu buluyor ve hata payı da oluşturuyordu. Bu hesaplamaları bir makineye yaptırmayı hedefleyerek yola çıkan Babbage, komutları delikli kartlarla cihaza okutmayı planlıyordu. Verileri delikli kartlar haline getirip makinede bunun bir karşılığını oluşturmak, programlamanın en somut ve temel adımlarıydı ve günümüzdeki kodlama mantığı tam olarak bu temel üzerinden ilerlemektedir.

Babbage, özellikle maddi yetersizlikler nedeniyle makinesini tamamlamayı başaramamış olsa da projesi günümüzde kullanılan teknolojilerin temelini oluşturmaktadır.

Mark-I üretilirken de delikli kart teknolojisi kullanıldı. Cihaz verilen kodlara göre kartları delerek kaydediyor, bilgileri saklayıp tekrar kullanabiliyordu ve bu, hesaplama hızını tam 4 kat arttırdı. Mark-I’i üreten “Tabulating Machine Company” şirketi ileride başka bir şirket ile daha birleşecek ve IBM ismini alacaktı.

Apple Çağı

Apple Computer olarak kurulan bilgisayar şirketi ise günümüzde en çok milyoner yaratan ve piyasa değeri en yüksek olan şirketlerden biri olma unvanına sahip.

Peki Apple neyi farklı yaptı? Apple Computer’ı kendisinden önceki ve sonraki şirketlerden ayırıp yüz yılı domine etmesini sağlayan şey daha önce hiç kullanılmamış bir teknoloji kullanması mıydı? Apple’ın bilgisayar tarihindeki en kritik adımlarından biri bana göre yeni bir market oluşturmasıdır. Apple, Macintosh işletim sistemini sunana kadar bilgisayarlar çoğunlukla mühendisler, bilgisayarların yapacağı işlemlere ihtiyaç duyan yani bilgisayardan anlayan insanlar tarafından kullanılıyordu ve bu bilgisayarları satan lider şirket de IBM’di. Bilgisayarlar karmaşıktı ve kullanabilmek ya da kullanmaya ihtiyaç duymak için bu alanda belli bir eğitime sahip olmak gerekiyordu. Macintosh’un ise sunduğu şey basitlikti. Rakip firması IBM teknoloji alanın devi oluşundan ve mavi logosundan dolayı “ Big Blue” olarak tanınıyordu. Bu ismin ilham kaynağı da tabii ki George Orwell’in 1984 kitabındaki insanların tüm hareketlerini izleyen Big Brother sistemiydi. Yıllar tam 1984’ü gösterdiğinde Apple, rakibinin bu distopik referansını kendi lehine kullanmak için hazırdı.

Görsel 4: Apple 1984 reklamı

Sıradışı Bir Reklam

Apple, Macintosh’un 1 dakikalık reklam filmi için dönemin en yüksek bütçeli olan sinema filmlerinden Terminatör’ün maliyetinin neredeyse yarısı kadar harcama yaptı. Günümüzde hala konuşulup reklam dünyasında da bir ilk ve dönüm noktası olarak görülen tanıtım filminde Orwell’in 1984 evreni canlandırılıyor, IBM şirketine Big Brother olarak atıfta bulunuluyordu. Bir kadın elinde çekiçle koşarak geliyor, ekrana doğru fırlatıyor ve ardından reklam filmi şu cümlelerle son buluyordu:

“24 Ocak’ta Apple Bilgisayar Machintosh’u sunacak ve 1984’ün neden 1984 gibi olmayacağını göreceksiniz.”

Reklam filminde ürün yoktu. Ürününü tanıtacağı etkinliğin reklamını yaparak tarihteki ilk etkinlik reklam filmi olma özelliğini kazandı. Satışa çıktığı haftaysa on binlerce satılarak yine kendi dönemin rekoruna imza attı. Apple’ın yarattığı fark, bilgisayarları önce evlerimize ardından ceplerimize kadar taşıyan kişisel bilgisayarlarındaydı. Bilgisayarları herkesin kullanması gerektiğini düşünerek adımlar attı ve bilgisayarlar gün geçtikçe bizim adımıza daha fazla işlem yapar, hayatlarımızı daha da karmaşıklaştırır hale geldi. Çözebildiği problemler ve çözme hızı arttıkça hayatımıza yeni problemler eklemeye ardından da bunları daha hızlı çözmeye başladı. Sunduğu problemlere ürettiği çözümlerle artık bilgisayarları, hayatımıza müdahalesi olmadan yaşayamayacağımız kadar birer parçamız haline getirdi.

Görsel Kaynakçası

Görsel 1: http://esgici.net/021_018/Georges%20Ifrah%20%20Rakamlarin%20Evrensel%20Tarihi%202%20Cakil%20Taslarindan%20Babil%20Kulesine.pdf

Görsel 2: https://antikbilimmuzesi.wordpress.com/rhind-matematik-papirusu/

Görsel 3: https://tr.pinterest.com/pin/579557045780366588/

Görsel 4: https://www.cultofmac.com/462778/tiah-1984-theaters/

Metin Kaynakçası

1-https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/710759

2-https://www.apsistek.com/index.php/2018-10-09-09-01-25/matematik-blog/7-matematik-tarihi

3-https://www.etimolojiturkce.com/kelime/matematik

4-https://www2.math.uconn.edu/~leibowitz/math2720s11/RhindPapyrus.html

5-https://madran.net/wp-content/uploads/2013/09/btu100_1_ek_bilgisayarin_tarihcesi.pdf

6-Jahns, Gerhard. 2006. The History of Information Processing. Chapter 1, pp. 1-18, in CIGR Handbook of Agricultural Engineering Volume VI Information Technology. Edited by CIGR-The International Commission of Agricultural Engineering; Volume Editor, Axel Munack. St. Joseph, Michigan, USA: ASABE. Copyright American Society of Agricultural Engineers.

7-Paul Rutherford , Yeni İkonalar Televizyonda Reklam Sanatı, Çev. Mustafa k. Gerçeker, Yapıkredi Yayınları, 2. Baskı, 2000

Pelin Su KARAKUŞ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir